Φύση και Αρχιτεκτονική

4

Φύση και Αρχιτεκτονική

Ας προσπαθήσουμε για μια στιγμή, να σηκωθούμε ψηλότερα κι απ’ το επίπεδο της πτήσης των πουλιών, και να φανταστούμε ότι η Μεσόγειος βρίσκεται κάτω από μας σαν μια ακανόνιστη λίμνη, και όλα τα αρχαία ακρωτήρια της κοιμούνται στον ήλιο.

Οι χάρτες του κόσμου που έχει δημιουργήσει η σύγχρονη επιστήμη συμπυκνώνουν τεράστια γνώση σε μικρές επιφάνειες, δεν έχω δει όμως κανέναν τόσο παραστατικό, ώστε να επιτρέπει σε αυτόν που τον βλέπει να φανταστεί το είδος της αντίθεσης του φυσικού χαρακτήρα ανάμεσα στις χώρες του Βορρά κι εκείνες του Νότου. Γνωρίζουμε λεπτομερώς τις διαφορές, αλλά μας λείπει αυτή η ευρεία ματιά και κατανόηση που θα μας επέτρεπε να τις αισθανθούμε στην ολότητά τους. Γνωρίζουμε ότι οι γεντιανές (αγριοπιπεριές) μεγαλώνουν στις Άλπεις και οι ελιές στα Απέννινα∙ αλλά δεν μπορούμε να συλλάβουμε επαρκώς εκείνο το ποικίλο μωσαϊκό της επιφάνειας του κόσμου που βλέπει ένα πουλί ενώ αποδημεί, τη διαφορά εκείνη ανάμεσα στην περιοχή της γεντιανής και της ελιάς που βλέπουν ο πελαργός και το χελιδόνι, καθώς πλαγιάζουν επάνω στο σιρόκο.

Ας προσπαθήσουμε, για μια στιγμή, να σηκωθούμε ψηλότερα κι απ’ το επίπεδο της πτήσης τους και να φανταστούμε ότι η Μεσόγειος βρίσκεται κάτω από μας σαν μια ακανόνιστη λίμνη, και όλα τα αρχαία ακρωτήρια της κοιμούνται στον ήλιο: κάπου-κάπου θυμωμένες εστίες βροντών, κάπου η γκρίζα κηλίδα μιας καταιγίδας που κινείται επάνω σε φλεγόμενη γη∙ κάπου-κάπου ένας σταθερός κλοιός λευκού ηφαιστειακού καπνού, περικυκλωμένος από έναν κύκλο στάχτης∙ αλλά στο μεγαλύτερο κομμάτι, μια μεγαλειώδης γαλήνη φωτός, Συρία και Ελλάδα, Ιταλία κι Ισπανία, απλωμένες σαν κομμάτια ενός χρυσού μονοπατιού μέσα στο μπλε της θάλασσας, κι επάνω τους σκαλισμένα, όσο σκύβουμε για να δούμε κοντύτερα, έργα αυταρχικών ορεινών αλυσίδων, λαμπυρίζουν διακριτικά ανισόπεδοι κήποι, λουλούδια που έχουν βαρύνει απ’ το άρωμά τους, σκορπισμένα ανάμεσα σε μάζες από δάφνες και πορτοκαλιές, και πλούσιους φοίνικες, που μειώνουν με τις γκριζοπράσινες σκιές τους την πυράκτωση των βράχων του μαρμάρου και των στρωμάτων πορφυρίτη που ξεμυτίζουν λοξά μέσα από τη στιλπνή άμμο.

Ας περάσουμε ύστερα πιο μακριά στα βόρεια, ώσπου να δούμε τα χρώματα της ανατολής να μεταβάλλονται σταδιακά σε μια τεράστια ζώνη βροχερού πρασίνου, όπου τα βοσκοτόπια της Ελβετίας και οι κοιλάδες των λεύκων της Γαλλίας, τα σκοτεινά δάση του Δούναβη και των Καρπαθίων εκτείνονται από τα χείλη του Λίγηρα έως εκείνα του Βόλγα, και εμφανίζονται ανάμεσα από τις σχισμές των γκρίζων στροβίλων που σχηματίζουν τα σύννεφα της βροχής, και τα πέπλα ομίχλης που σκεπάζουν τα ρυάκια που απλώνονται χαμηλά, κατά μήκος των βοσκότοπων∙

και στη συνέχεια, πιο βόρεια ακόμα, για να δούμε τη γη να υψώνεται σε δυνατές μάζες μολύβδινων βράχων και αχανών υψίπεδων, δημιουργώντας ένα ζοφερό μωβ σύνορο για τη ζώνη των δασών και των χωραφιών, που ύστερα θρυμματίζεται σε ακανόνιστα και τρομακτικά νησάκια καταμεσής των βόρειων θαλασσών, που τα πελεκούν οι καταιγίδες και τα ψύχουν παγωμένα ρεύματα, τα βασανίζουν οι δυνατοί παλμοί της παλίρροιας, μέχρι που οι ρίζες και των τελευταίων δασών να ξεριζωθούν από τις χαράδρες των λόφων και ώσπου η πείνα του βόρειου ανέμου να δαγκώσει τις κορφές των δέντρων αφήνοντάς τις γυμνές∙

και τέλος, το τείχος του πάγου, ανθεκτικό σαν σίδερο, να ορθώνει σαν τον θάνατο τα λευκά του δόντια απέναντί μας, μέσα απ’ το πολικό λυκόφως. Και έχοντας διασχίσει με το νου ολόκληρη αυτή τη κλιματωτή ίριδα της γης, μέσα στην απέραντη υλική έκταση της, ας πάμε λίγο πιο κοντά της, να παρακολουθήσουμε την παράλληλη αλλαγή στη ζώνη της πανίδας∙ τα πλήθη των σβέλτων κι έξυπνων πλασμάτων που αστράφτουν στον αέρα και στη θάλασσα ή βαδίζουν στην άμμο του Νότου∙ ζέβρες ριγωτές και κηλιδωτές λεοπαρδάλεις, γυαλιστερά ερπετά, και πουλιά στολισμένα χρώματα από το πορφυρό μέχρι το μωβ. Ας συγκρίνουμε τη λεπτότητα και τη λαμπρότητα του χρώματος τους, την ταχύτητα της κίνησης, με την παγωμένη δύναμη, το παχύ τρίχωμα και το σκούρο φτέρωμα των βόρειων φυλών∙ ας συγκρίνουμε το αραβικό άλογο με αυτό των Σέτλαντ, την τίγρη και τη λεοπάρδαλη με τον λύκο και την αρκούδα, την αντιλόπη με την άλκη, το πτηνό του παραδείσου με έναν ψαραετό∙ και τότε, αναγνωρίζοντας τους μεγάλους νόμους που διέπουν όλη την ύπαρξη της γης και όλων όσων αυτή φέρει, ας μην καταδικάσουμε αλλά ας αγαλλιάσουμε μέσα στην έκφραση του ανθρώπου, η οποία στηρίζεται στο νόμο του εδάφους που τον γέννησε.

Ας τον παρακολουθήσουμε ευλαβικά καθώς βάζει δίπλα-δίπλα πολύτιμα πετράδια και λειαίνει με λεπτή γλυπτική πυλώνες από νεφρίτη, που προορίζονται να αντικατοπτρίσουν την ατέρμονη ηλιοφάνεια ορθωμένοι σε καθαρό ουρανό∙ και με την ίδια ευλάβεια ας σταθούμε δίπλα του όταν με άγρια δύναμη και βιαστικές κινήσεις χτυπά τα τραχιά κομμάτια της πέτρας που έβγαλε από τη θέση τους, όταν σηκώνει μες στο σκοτεινιασμένο αέρα τον σωρό από αντιστηρίγματα μετάλλου και τον τραχύ πέτρινο τοίχο, ενστικτώδες έργο μιας φαντασίας άγριας ​​και δύστροπης σαν τη θάλασσα του Βορρά∙ πλάσματα χωρίς μορφή ακόμα, και με άκαμπτα άκρα, όμως γεμάτα από άγρια ζωή∙ ζοφερά σαν τους ανέμους, και μεταβαλλόμενα όπως τα σύννεφα που τα σκιάζουν.

Απόσπασμα από το βιβλίο On Art and Life, John Ruskin, Penguin Books
Μετάφραση: infinart
Ιnfinart, 23/01/2018

Masonry

ημερολογιακά

Συγκοινωνία: εκεί που γεννιέται η φιλοσοφία.

αποσπάσματα

...ώρες και ώρες, αυτές οι στιγμές έρχονται.

ημερολογιακά

Συνταγή Αρωματοποιίας